önce M. AKÇA tarafından yazılmıştır. Analitik Hiyerarşi Süreci ile Araç Seçimi

Analitik Hiyerarşi Süreci ile Araç Seçimi

Daha önceki bir yazımda çok kriterli seçimlerde karar almak için kullanılan Analitik Hiyerarşi Prosesi‘nden bahsetmiştim.

Araba almak niyetinde olan bir kişinin önünde piyasanın rekabet koşullarından ötürü çok sayıda seçenek bulunmaktadır. Bunların bazıları uygun fiyatlı olması nedeniyle bazıları ise sürüş konforu ya da estetik nedeniyle ön plana çıkmaktadır.

Bu kişi araba almak için araştırma yaptığında seçimini etlileyecek 5-10 Ana Kriter ve çok sayıda araba seçeneği ile karşılaşacaktır. Bu kriterlerin sayısı ve muhteviyatı kişiden kişiye farklılık gösterebilmektedir. Örneğimizde kendi seçimimi etkileyen faktörlerden bahsedeceğim.

1 Yıl kullannmayı planladığım araçla iligli bu faktörler şunlar:

  1. Mali Açıdan Uygunluk
    1. 2.El Değer Kaybı (Kasko Değer Listesinden)
    2. 2.El Değer Kaybı (Otomobil Sitesinden)
    3. Kasko ve Trafik Sigortası Maliyeti
    4. Yıllık 10bin km ortalama ile Yakıt Maliyeti
    5. Yıllık Vergi Maliyeti
    6. Olası kaza ihtimalinde değer düşüşü
    7. Olası arıza ihtimali karşısında olası maliyet
    8. Bakım Maliyeti
    9. Muayne Ücreti
    10. Park Ücreti
    11. km ile değer düşüşü
  2. Konfor
    1. Sürüş Konforu
    2. Dizayn ve Estetik (Ön Konsol, Ferahlık, Sunroof, Navigasyon, Kol Dayama, Bluetooth)
    3. Dış Güzellik
  3. Hanıma Uygunluk
    1. Şanzuman Tipi
    2. Büyüklük
  4. İş İçin Uygunluk
  5. Performans
  6. Güvenlik

Adım adım bu problemi çözmek için öncelikle ana kriterlerin nispi önem derecelerini hesaplamak gerekmektedir.

Ana Kriterlerin Nispi Önem Derecelerinin Hesaplanması

Ana kriterlerin önem derecesinin hesaplanmasında alttaki değerlendirme tablosu kullanılabilir.

Puanlama Açıkalama
1 Her iki faktör birbirine eşit ise 1 değeri alır,
3 1.Faktör 2. faktörden daha önemli olması durumunda 3 değeri alır,
5 1.Faktör 2. faktörden çok önemli olması durumunda 5 değeri alır,
7 1.Faktör 2. faktöre kıyasla çok güçlü bir  öneme sahip olması durumunda 7 değeri alır, mutlak üstünlük durumunda 9 değerini alır
9 1. Faktör ün 2. faktöre göre mutlak üstünlüğü durumunda a12 9 değerini alırken a12 değeri 1/9 değerini alacaktır.

 

Kriterlerin Değerlendirilmesi

Bu kriterlere göre değerlendirme yapıldığında tablo alttaki gibi olacaktır.

 

AHP ikili değerlendirme

A Matrisi

Bu tabloda(A Matrisi) örnek olarak vermek gerekirse Mali Açıdan Uygunluk ile Konfor kıyaslandığında; Mali Açıdan Uygunluk Konfordan çok önemli olduğu için 5 olarak belirlenmiştir. Tam tersi durumda Konforun , Mali Açıdan Uygunluk ile kıyaslandığı hücrede ise bu değer 1/5 yani 0,2 olarak belirlenmiştir.

Sütun toplamları 1 olacak şekilde kriterler yeniden düzenlendiğinde tablomuz alttaki gibi olacaktır.

sutun toplamları 1 olan A Matrisi

Sütun toplamları 1 olan A Matrisi

 

Bu değerlerin satır toplamları ise bize kriterlerimizin önem derecesini verecektir.

W Matrisi

W Matrisi

 

Bu ağırlık matrisi (W matrisi) sırasıyla Mali Açıdan Uygunluk-Konfor… kriterlerimizin ağırlık derecesidir. Yaptığımız ikili kıyaslamaya göre en önemli kriter 0,404347 ile Güvenlik, ikincisi ise 0,277166 ile Mali Açıdan Uygunluk olmuştur.

 

 Kriter Derğelendirmesinde Tutarlılık Hesaplama

Kriter puanlaması sırasındaki öncellemelerde mantık hatası yapmamak, diğer tüm hesaplamaları etkileyeceği için çok önemlidir. Örnek olarak A, B den güçlü B de C den güçlü ise C, A dan güçlü olamaz. Verdiğim örnek güçlü-güçsüz şeklinde tek ölçekli bir değerlendirme iken skalası 1 ile 9 arasında değişen değerlendirme ölçeğinde tutarlı kalabilmek çok daha zordur.

Bu gibi tutarsızlılıkları önlemek için bir tutarlılık hesaplaması yapmak gerekir.

Bunun için öncelikle A matrisi ile W matrisini çarparak D matrisini elde ederiz. D=AxW

D Matrisi

D Matrisi

D Matrisinin Ağırlık Matrisi olan W matrisine bölünmesi ile E matrisi oluşturulur. E=D/W

E matrisi

E Matrisi

E Matrisinin değerlerinin ortalaması ise λ olarak adlandırılmaktadır ve bu örnekte λ=6,166995’tir.

CI=(λ-n)/(n-1)

formülü ile CI değeri hesaplanır. Burda n değerlendirmedeki kriter sayısıdır ve bizim örneğimizde bu sayı 6’dır. Bu hesaplama sonucu CI değeri CI=0,033399 olarak bulunmuştur.

 Tutarlılık hesaplamasında RI denen ve kriter sayısı ile değişen bir sabit bulunmaktadır. Bu sabitin n=6 değeri 1,24’tür.

n sayısına bağlı RI değerleri

Tutarlılık olup olmadığına karar vermek için gerekli oran olan CR değeri şu formülle hesaplanmaktadır.CI RI oranıÖrneğimizde CR değerinin bir hesaplama ile 0,026935 olarak bulunduğunu göreceksiniz. Bu değer 0,1’den küçükse tutarlı değilse tutarsız bir hesaplama söz konusudur. Bu nedenle kriter puanlamamız tutarlıdır.

 

Genel Kabuller:

Aracın 1 sene kullanılacağı ön görülmektedir.

Senelik 10 bin km kullanım söz konusudur.

Araç 100bin km’den yüksek olmalıdır.

Araçta kaza darbe yoktur ya da çok az denebilecek tampon değişimi, arkadan çarpma v.s. 3-4 bin TL’lik hasar kaydı bulunmalıdır.

Fiyatlandırmada ve değer düşüklüğünde Kasko Değer Listesi 2015 değerleri dikkate alınacaktır.  Yine bu koşullara uyan sahibinden.com internetsitesi ilanlarının medyanı alınacaktır.

Kasko değer listesinde bir yıl sonraki değer düşüklüğü en az olan ve kasa tipi yeni olan araçlar dikkate alınmıştır. (Sadece Auris eski kasa)

 

Kriterlerin Hesaplanması

Mali Açıdan Uygunluk

Aracın modeli ile değer kaybı Kasko Değer Listesinde ve sahibinden.com internet sitesinde bulunna değerlerin ortalaması alınarak hesaplanmıştır.

kaskodeğer listesi

10bin km kullanımdaki toplam yakıt miktarı araçların performans değerlerinden alınmışıtr. Bu değerler 1,25 ile çarpılarak kullanılmıştır.

yakıt tüketimi

Yine güvenlik ve performans değerleri de araç performansı ile ilgili bu değerlerden alınmıştır.

Modelle Değer Düşüşü, Yakıt Maliyeti, Kasko Fiyatı, Trafik Sigortası, Vergi, Olası Arıza Maliyeti, Bakım Maliyeti, Muayne Ücreti, Park Ücreti ve km ile değer kaybı gibi hesaplamalar yapılarak toplam yıllık maliyet şu şekilde bulunmuştur.

toplam yıllık maliyet

 

Maliyetlere göre ikili değerlendirme yapıldığında maliyet değerleri şu şekilde değerlendirilir.

maliyetikilideğerlendirme

 

Bu değerlendirmeler sütun toplamları 1 olacak şekilde değerlendirildikten sonra satır toplamları alttaki gibi araçların maliyet açısından değerlendirme katsayısını oluşturacaktır.

maliyet ikili değerlendirme toplam 1

 

Konfor

Aynı yöntemle araçları konfor açısından ikili değerlendirdiğimizde, ikili değerlendirme ve sütun toplamları 1 olacak şekilde değerlendirme işlemi alttaki gibi olacaktır. Konfor açısından değerlendirme işleminde sürüş konforu,sunroof, navigasyon, konsol genişliği v.b konfor nitelikleri düşünülerek ikili değerlendirme yapılmıştır. Nihayetinde tüm araçlar için konforla ilgili toplamı 1 olacak şekilde bir değerlendirme puanı oluşturulmuştur.

konfor ikili kıyaslama

 

Hanıma Uygunluk

Manuel araç kullanmayı bilmeyen eşime uygun bir araç seçmek istediğim için bu kriter güvenlik ve hesaplılık kriterinden sonra en önemli kriterdi. Hanıma uygunluk kriterine etki eden en önemli özellik aracın otomatik olmasıydı. Bu yüzden yarı otomatik araçlar tam otomatiklere göre yokuşta kaydırma gibi özellikleri nedeniyle daha düşük puan aldı. Büyük araçlar da manevra kabiliyeti ve park etme zorluğu nedeniyle diğerlerine göre daha düşük not aldı.

hanima uygunluk

 

İş İçin Uygunluk

Bu kriterde arcın az yakması ve spor görünümlü olmaması yapmayı planladığım iş gereği tercih edilmesi gerekli araç tipi idi.

işe uygunluk

 

 

Performans ve Güvenlik

Performans ve güvenlik hesaplamalarında aynen tüketim değerlerinde olduğu gibi araba sitelerinde firmaların oluşturduğu 100 üzerinden değerleri direk olarak modelde kullandım.

performans ve güvenlik

performans ve güvenlik-2

Sonuç

Tüm kriter puanlamalarına baktığımızda puanlamaların görünümü şu şekilde olacaktır:

tümkriterler

 

 

Maliyet açısından en uygun  Auris

Konfor açısından en uygun Octavia

Hanima uygunluk açısından en uygun Polo

İş için uygunluk açısından en uygun araç Jetta

Performans açısından en uygun araç Golf

Güvenlik açısından en uygun araç Astra olmasına rağmen kriterlerin önem dereceleri ile araçların bu kriterlerden aldığı puan matrisleri çarpıldığında

sonuc

Alınması gereken aracın 2011 model Polo 1.6 olduğunu görüyoruz.

Detaylı hesaplama örnekleri için alttaki dosyaları inceleyebilirsiniz.

AHP

ahp2