önce M. AKÇA tarafından yazılmıştır. Araştırmalarda Veri Toplama Yöntemleri

Araştırmalarda Veri Toplama Yöntemleri

Veri toplarken karşımıza iki farklı yöntem çıkmaktadır.  Bir tanesi var olan,bizim müdahalemiz olmadan gelişen gözleme dayalı olaylardaki verilerin toplanması, bir diğeri bizim kontrolümüzde gerçekleşen kontrollü deneylerden elde edilen verilerin toplanması yöntemidir.

Cep Telefonu’nun beyin tümörü yaptığı söylentisini hepimiz duymuşuzdur. Bu konu ile ilgili araştırmacıların değişik zamanlarda yapmış olduğu çalışmalar bulunmaktadır. Bu çalışmalardan iki tanesini; biri deneye diğeri gözleme dayalı olanlardan seçerek inceleyelim.

1- Gözleme Dayalı Veri Toplama

gozleme dayalı

Araştırmacı Elisabeth Cardis ve arkadaşlarının yaptığı araştırmada*  30-59 yaş aralığında 13 ülkeden 5117 beyin tümörü hastası, 5346 sağlıklı insan ile karşılaştırıldı. Karşılaştırma yaş, cinsiyet, ikamet ülke karşılaştırmalı yapıldı her bir bireyin geçmiş yıllardaki telefon kullanımı alışkanlıkları demografik arkaplan, medikal geçmiş ve sigara içme statüsüyle birlikte röportajla öğrenildi. Araştırmada iki gurup arasında telefon kullanımlarıyla iligili kayda değer bir farklılık gözlemlenmemiştir. Yani telefon kullanımı beyin tümörü ile ilişkili bir risk faktörü gözlemlenmemiştir.

2-Deneye Dayalı Veri Toplama

deney2

Araştırmacı Joseph L. Roti Roti, telefonla ilgili deneyi fareler üzerinde gerçekleştirmiştir.**  Araştırmaya göre 480 fare üç farklı grupta gözlemlenmiştir. Birinci gruba analog ceb telefonu frekansında, ikinci gruba ise dijital frekans düzeyinde radyason verilmiştir. Üçüncü gruba ise hiç radyasyon verilmeden gözlemlenmiştir. Günde 4 saat, haftada 5 gün olmak üzere iki yıl boyunca gözlemlenen 3. gurup farede de  505. günün sonunda istatistiksel olarak önemli bir değişiklik kaydedilmemiştir.

Bu iki araştırma türünün 1. Araştırma’nın insanlar, 2. Araştırmanın ise fareler üzerinde olmasından başka daha önemli bir farklılıkları bulunmaktadır:

1.Araşıtrmada sadece geçmişteki davranış türleri incelendiği için Gözleme Dayalı bir araştırmadır. Gözleme Dayalı çalışmalarda, araştırmacı bireylerin davranışlarını varmak istediği sonuçtan bağımsız bir şekilde inceler. Sonuca etki eden faktörleri değiştirip, sonucu gözlemlemez.  2. Araştırmada ise fareler 3 farklı guruba ayrılıp kasten farklı düzeylerde radyasyona tabi tutulmuş, kasıtlı olarak dizayn edilmiş bir ortam bulunmaktadır. Yani sonuca etki eden faktörler değiştirilip, sonuç gözetlenir. Bu tip araştırmalara ise Deneye Dayalı Veri toplama işlemi denilmektedir.

 

Peki hangi veri toplama yöntemi daha iyidir?

Bu soruya cevap vermek için alttaki araştırmayı inceleyelim:

Gözleme Dayalı araştırmalarda gizli değişkenler bulunduğu için “bu, şuna sebep oluyor” yerine “bu şununla ilişkilidir” ifadelerini kullanmalıyız. Korelasyon olsa bile bunun Sahte Korelasyon olma ihtimali yüksektir. Sahte Korelasyona neden olan ise Gizli Değişkenler ‘dir.

Deneye dayalı araştırmalar da araştırmacı kesin bir şekilde bu, şuna sebep oluyor diyebilir, çünkü değişkenleri kontrol altında tutuyor ve sabitliyor. Bu araştırma türünde sık sık etik olmayan durumlarda kalınabilir. Örneğin sigara’nın kanser yapıp yapmadığının gözlemlendiği bir deneyde. Gönüllülerden oluşan iki guruptan birindeki gurup üyelerine günde 1 paket sigara içirtilip, diğerinin sigara kullanmaması sağlanır ve yeme, içme, egzersiz, uyuma gibi alışkanlıkları da kontrol altında tutulur ve 10 yıl gözlemlenirse, iki gurup arasında kayda değer bir değişim gözlemlenip gözlemlenmediğine bakarak çok tutarlı fakat etik olmayan bir araştırma yapılmış olur.

Öte yandan gözleme dayalı araştırmaların da, deneye dayalı araştırmalara göre bir kaç avantajı bulunuyor: Düşük maliyet, zaman avantajı, geniş hasta aralığı.

Deneye dayalı araştırma tipi, gözleme dayalı araştırma tipine göre daha üstün bir araştırma tipi midir? Tam olarak sayılmaz. Gözeleme dayalı araştırmalar araştırma sürecinde önemli roller oynayabilir. Çünkü, Gözleme Dayalı Araştırma Tipleri arasında yer alan Kesitsel çalışmalar ve Vaka Çalışmaları göreceli olarak yine gözleme dayalı araştırma şekillerinden olan Topluluk Araştırmalarına ve Deneye Dayalı araştırmalara göre çok daha ucuza mal olmaktadır.

 

Kaynak: Kjell Benson, BA, and Arthur J. Hartz, MD, PhD. “A Comparison of Observational Studies and Randomized, Controlled Trials,” New England Journal of Medicine 342:1878–1886, 2000)

* “Brain Tumour Risk in Relation to Mobile Telephone Use,” International Journal of Epidemiology 2010: 1–20

** M. La Regina, E. Moros, W. Pickard, W. Straube, J. L. Roti Roti, “The Effect of Chronic Exposure to  835.62 MHz FMCW or 847.74 MHz CDMA on the Incidence of Spontaneous Tumors in
Rats,” Bioelectromagnetic Society Conference, June 25, 2002