önce M. AKÇA tarafından yazılmıştır. "Bana Veriyi Gösterin" Kendi Başıma Karar Verebilirim

“Bana Veriyi Gösterin” Kendi Başıma Karar Verebilirim

http://www.ted.com/talks/talithia_williams_own_your_body_s_data/transcript?language=en#t-210437

Hastanede refakatçi olarak yaklaşık 60. günümde güzel bir TED konuşması izledim. Aslında dert yakındığım ama dile getiremediğim bir konuda başkalarının da aynı derdi yaşaması ve güzel bir üslupla bunu dile getirilmesi her zaman hoşuma gider. Derdim şu:  Güzelim canım hekimler veriyi çok önemsemiyor…

Özenle seçilmiş verilerin, uygun bir şekilde işlenmesi ile harika işlerin başarılmasına bir çok kez şahit olduğumdan, benim için önemli olduğuna inandığım konularda mutlaka veri toplarım. Annemin hastalık sürecinde de de annemin hastalığı ile ilgili şu verileri topladım: Annemin Sağlık Durumu

Burada 64 günlük hastane sürecinde annemin kan değerleri, tansiyonu, nabzı, bulantı durumu, kusma durumu, ağrı durumu, halsizlik durumu, fenalaşma durumu, ateşi, kilosu, bel çevresi, bağırsak durumu, nefes darlığı, safra sıvısının hacmi, verilen yeni ilaçlar gibi bir çok durum tarihsel olarak not alınmış ve tablolanmış bir şekilde yer almaktadır. Bu tabloyu oluşturdum fakat, gördüğüm kadarı ile genel anlamda veri istemiyor ve veri paylaşmıyor doktorlar. Bu tarz veriler ne işine yarar ki doktorların diye söylediğinizi duyar gibiyim. İşte tam da bu noktada yazıma konu olan TED konuşması devreye giriyor.

Bana Veriyi Göster! Kendi Başıma Karar verebilirim. Talithia Williams

Talithia Williams, İstatistik konusunda doktora yapmış bir bilim insanı. TED konuşmasında bir çocukken bile veriye olan bağlılığını anlatıyor. Talithia Williams istatistiğe olan tutkusunun aslında gerçeği aramakla ilgili olduğunu ve gerçeğe saygısının olduğunu anlatıyor. Bir çok bilim insanı gibi o da olasılığı ve istatistiği gerçeği iyi temsil ettiği için seviyor.

01

TED konuşmasında küçükken babası ile olan bir diyaloğunun şöyle gerçekleştiğini anlatıyor.

“Talithia, sana bir kez söylediğim şeyi, bana bin kez söyletiyorsun.”  “Hayır baba, bana sadece 17 kere söyledin ve iki kez benim hatam değildi.” bunu demeyi severdim diyor.

02

İnsanlar sayıları ve gerçekleri gizlemeye çalışarak neyi amaçlıyor gerçekten her daim bilmek istemişimdir diyor ve istatistikte doktora yapmasının amacını buna bağlıyor.

 “Bence istatistikte Ph.D. yapmamın sebeplerinden biri: Her zaman insanlar sayıları gizlemeye çalışarak ne amaçlıyorlar bunu bilmek istemişimdir. Bir istatistikçi olarak insanlardan veriyi bana göstermelerini böylelikle de kendi başıma karar verebilmeyi isterim.” diyor.

03

Bir hastane doktor ile olan macerasında bebeği 41.5 haftalık iken stres testinde sezeryan ile alınması gereken bir bebek olduğuna karar veriyor doktor. Fakat kendisi karşı çıkıyor.  Bir istatistikçi olarak benim cevabım ne oldu bilin diyor?  “Bana veriyi gösterin” dediğini anlatıyor.04

Doktora aynı testi tekrar yapmayı teklif ediyor. İlkinde kendi kalp atışım karışmış olabilir ortalamasını alalım diye teklifte bulunuyor. Ve doktora çocuğunu sezeryanla aldırmak istemdiğini söylüyor. Fakat doktor bu durumu göze alamayacaklarını ve durumun riskli olduğunu söylüyor.

Talithia Williams, eğer 36 haftalıkken aynı durumla karşı karşıya olsaydık ne olurdu diye sorduğunda doktor, 38 haftalık olmasını beklerdim fakat şuan sen 42 haftalıksın diyor.

Daha sonra neden tekrar ölçüm yapmak istemediğini soruyor. 20 dakika gerçekten hareketsiz kalmayı vaad ediyor  ve iki değerin ortalamasını almayı teklif ediyor. Doktor da ona “Hanımefendi sadece düşük yapmanızı istemiyorum, “Eğer doğum vaktinizi geçirirseniz düşük yapma ihtimaliniz iki misline çıkar. Hadi size bir oda ayarlayalım.” diyor. Bunları anlattıktan sonra

” Wow şimdi bir istatistikçi olarak benim cevabım ne olmalı?” diye sorup

– “Bana veriyi göster!” diyor. 🙂

“Züppe, ihtimalden bahsediyorsun, gün boyunca ihtimalle uğraşıyorum, söyle bana ihtimali. Hadi ihtimali konuşalım. Hadi ihtimali konuşalım.” diyor (Ben züppe demem hiç bi doktora, onlar başımızın tacı :)) ve doktora:  “Tamam harika, yüzde 30 dan yüzde 60 a mı çıkacak ihtimalim?” diye sorduğunu aktarıyor.

Konuşmanın Akışı şöyle devam ediyor:

05

TW- “1000 tam zamanlı hamile kadın üzerinde düşünecek olursak, kaç tanesi süresi gelmeden düşük yapar?”

“Bana ve kocama baktı ve devam etti” diyor.

06

Dr – “1000 taneden 1”,

TW – “Tamam bu 1000 kadından kaç tanesi süresi dolduktan sonra düşük yapar?

 Dr – “Yaklaşık iki”

TW – “Tamam o zaman şöyle diyorsun bana, ihtimalim yüzde 0,1’den yüzde 0,2 yükselir.”

07

“Tamam, bu yüzden bu nokta veri ekleme ihtiyacı  yapmak isteyen bize çok inandırıcı gelmedi. Ve sonra şunları söyledim” diyor:

“Ben bebeğin doğum tarihimin doğru olduğundan emin değilim.” dedim diyor “ve bu durum doktoru hayrete düşürdü ve şaşırmış bir şekilde baktı.” diyor.

Konuşmaya devam ettim. diyor ve şunları söylüyor:

“Bilmiyor olabilirsin fakat hamilelik tarihi 28 günlük standart adet gün çevrimi ile hesaplanır fakat benim adetlerim düzenli değil, bazen 27, bazen 38’e kadar çıkar. Bunu kanıtlamak için elimde konuyla ilgili yeterli data bulunuyor.”

Bu noktadan sonra çocuğu sezeryanla aldırmayı kabul etmeyip bir feragatname imzalayıp çıkmışlar. Kendisinden çok emin çünkü vücut ısısıyla ilgili yıllardır topladığı veri karşı çıkışını kanıtlar nitelikte bir veri.

Veri toplamış ve bu veri nasıl bir veri? Bu durumu alttaki gibi anlatıyor:

“İşte,  bir adet döngüsü sırasında bir kadının uyanıkken ölçülen vücut sıcaklığının standart bir grafiği. Yani adet döngüsünün başından, yıl başına kadar. Ölçümlerin rastgele olmadığını görebilirsiniz.”

10

“Açıkça belli ki kadının adet başlangıcında düşük bir pattern var. Bu yüzden bu atlamayı görebilirsiniz ve o zaman daha yüksek sıcaklıklardaki adet sonu. Ne oluyor burda? Veri ne söylüyor. Evet bayanlar, adet başlangıcında estorojen hormanı dominant ve bu estorojen vücut ısısının bastırılmasına neden oluyor. Ve yumurtalama döneminde vücudunuz bir yumurta bırakır ve progesteron yerini gebeliğe bırakır.” diyor. Bu durumu tıpkı tavukların yumurtlamasına benzetiyor.

11

Ama hamile olduğu dönemde bu döngünün kırıldığına ve vücut ısısının yumurtlama dönemi sonrası düşüşe geçeceği yere tekrar yükselişe geçtiğini anlatıyor.

12

İşte tam bu noktada, adet düzensizliği nedeniyle tam olarak tahminleyemeyeceği hamileliğe başlangıç tarihini vücut ısısından tahmin edebildiğini görüyor ve hamilelik süresinin sona erme tarihini doktordan daha ileri bir tarih olarak gördüğü için çocuğu sezeryanla aldırmaktan vazgeçip, ileri bir tarih için beklemeye karar veriyor.

13

Başka bir örneğinde tiroid rahatsızlığının kişin kendi tutacağı veri ile belirlenebileceğini gösteriyor.

15Troid vücudun ısı dengesini düzenlediği için bu sistemde meydana gelen herhangi bir rahatsızlık ısı düzenini bozup, veri üzerinde farklı desenler oluşturmaktadır.16

Kocası bir gün rahatsızlanıyor. Burnundan nefes alamaz hale geliyor. Çok kilolu olduğu için acil servisteki doktor görür görmez kalp krizi teşhisi koyuyor. EKG v.s gibi tetkikler istiyor, burda teşhisin yanlış olduğunu farkediyorlar fakat ellerinde kanıt yok. Bu nedenle kan basıncını günlük tutsaydık daha anlamlı olabilirdi. Belki bu veriyi tutup daha önce sunsaydık acil servisteki doktorun tanısı daha farklı olacaktı diye düşünüyor.

17

Sunumunu da kendinizle ilgili veri toplarsanız, kendi vücudunuzun efendisi olabilirsiniz diye bitiriyor. Talithia Williams bu alışkanlığından sonuç almış. Gerçekten de hangi ilacı aldıktan sonra neler gerçekleşti, vücut ısısı, tansiyon, kalp atışı gibi göstergelerde her hangi bir anormallik bulunuyor mu gibi durumları belirlemek için veri toplamakta bir çok yarar var. Elimdeki veri ile annemin kan basıncı, tansiyon, ateş gibi değerlerini sürekli gözlem altında tutarak, normal dışı bir durum olduğunda doktora haber vermeyi düşünüyorum. Bunu umursamasalar da 🙂

18