önce M. AKÇA tarafından yazılmıştır. Kirpiler ve Tilkiler

Kirpiler ve Tilkiler

<strong>Kirpiler ve Tilkiler

“Hiçbir şey bireylere ya da gruplara tek hakikate sahip oldukları inancından daha büyük zarar veremez: Özellikle nasıl yaşanacağına, ne olunacağına ve ne yapılacağına dair hakikat – tek hakikate sahip olduğuna inananlara göre farklı olanlar hatalı değildir, onlar hain ya da delidir; ya kısıtlanmaları ya da bastırılmaları gerekmektedir. Sadece kendinin haklı olduğunu, hakikati gören sihirli bir göze sahip olduğunu ve sana katılmayan diğerlerinin haksız olduğunu düşünmek korkunç ve tehlikeli bir kibirdir” Isaiah Berlin

Isaiah Berlin’i tanımamın üzerinden çok uzun zaman geçmedi. Berlin yirminci yüzyılın en önemli liberal düşünürlerinden birisi ve bloğuma konu olması aslında Veri Bilimi ile ilgili dolaylı bir bağlantısı olmasından ileri geliyor. Berlin, milattan önceki yıllarda yaşayan ünlü yunan şair Arkhilokhos’un “Tilki pek çok şey bilir, ancak kirpi büyük, tek bir şey bilir” sözünden etkilenmiş ve siyaset felsefesi üzerine makalelerden oluşan kitabına “Tilki ile Kirpi” ismini vermişti.
Ekran Resmi 2014-09-13 17.47.23

 

 

 

Berlin’in aslında bu isimde bir de makalesi bulunuyor. Makalede farklı zaman dilimlerinde yaşamış olan Tolstoy ve düşünce tarihçisi Herzen’i karşılaştırıyor.  İnsanlar üzerindeki derin farklılıkları çok basit bir dil ile anlatması hasebiyle dikkate değer bir benzetmedir. Berlin benzetmesini şöyle açıklar:

“Bir tarafta her şeyi tek merkezî görüşle ilişkilendirenler, az veya  çok tutarlı ve birbirine eklemli bir sistemi, yalnızca onun tek, evrensel ve düzenleyici ilkesinin bir  anlamı olduğunu ve bu anlamın her şeyi söylediğini anlayan, düşünen ve hissedenler; diğer tarafta  ise, çoğu kez birbiriyle ilişkisiz, hatta çelişik, illâ ilişki kurulacaksa bazısında; o da de facto  yoldan, ancak bunu dahi bir moral ya da estetik esasla ilişkilendirmeyip, ruhsal ve fizyolojik bir  sebep için pek çok sonun peşinde olanlar; bu sonuncular yaşamları yönetirler, sahnede oynarlar,  merkezden çok merkezkaç düşünceleri sahneye koyarlar, kendilerinin de içinde olduğu geniş bir  tecrübe ve hedef çeşitliliği esasına sahip ve pek çok seviyede hareket eden bu düşünceleri ortaya  saçılmış ve dağınıktır, yine bu düşüncelerine bilinçli ya da bilinçsiz olarak; değişmeyen, her şeyi  kucaklayan, bazen kendisiyle çelişik ve tamamlanmamış, zaman zaman bağnaz, ve bir merkezî  iç görüşü sığdırmanın ya da defetmenin derdindedirler.”

Berlin bu bakış açısı ile Dante’yi Kirpi, Shakespeare’i de Tilki yapmış!

Gelelim Veri Bilimi ile Tilkilerin İlişkisine; Geleceğe Yönelik İstatistiksel Tahminlerde sizce hangisi daha başarılıdır? Tilki Tipi İnsanlar mı yoksa Kirpi Tipi insanlar mı?

tilki ile kirpi

 

tetlock1987 yılının başlarında Philip E. Tetlock iç politika, ekonomi, uluslararası ilişkiler gibi çeşitli alanlarda devletin ve akademik dünyanın tahminlerini toplamaya başladı. Uzman tahminleri oldukça düşük olan ortamda Tetlock diğerlerinden daha iyi bir yöntem bulmayı başardı. Tetlock  bu çalışmayı Isaiah Berlin’in politika üzerine yazdığı yazıların derlemesi olan Kirpiler ve Tilkiler adlı eserinden esinlenerek yapmıştı.

Pensilvanya Üniversitesinden Philip E. Tetlock, tahmin modelleri oluşturan politika bilimcilerin kesinlikle olmayacak dedikleri politika olaylarının bile  %15 ‘inin gerçekleştiğini göstermiştir.  Tetlock uzmanları onların dünyaya bakış açılarından yola çıkarak bir takım kişisel sorular içeren bir test ile tilkiler ve kirpiler olmak üzere iki spektrumda değerlendirmişti.

Kirpiler Büyük ideallere inanan ve hayatlarını bu yönde şekillendiren insan tipleridir. (örn. Karl Marx ve Sınıf ayrımı) Tilkiler ise bir problem üzerine giderken, büyük bir tezi savunmak yerine çok sayıda fikri eleştirel gözle izleyerek, toleranslı, hoşgörülü, kararsız, karmaşık bir bakış açısı ile değerlendirirler.

Kirpiler ile Tilkileri karşılaştırmalı olarak inceleyecek olursak: *

 

Tilkiler Kirpiler
Multidisipliner: Kendi görüşünün kökeni ne olursa olsun, farklı disiplinlerdeki fikirleri birleştirir. Uzmanlaşmış: Hayatının çoğunu bir ya da iki problemin çözümüne adamıştır. Kendi fikirleri dışındaki fikirlere mesafeli yaklaşırlar.
Kolay Adapte Olurlar: Hemen yeni bir yaklaşımı benimseyebilirler. Katı: Yeni karşılaştıkları bir fikri mutlaka orijinal yaklaşımın süzgecinden geçirirler.
Öz Eleştiri Yaparlar: Kendi tahminlerinde bir hata olduğunu farkettiklerinde, öz eleştiri yaparak sorunu bulmaya çalışırlar. İnatçı: Bir yanlışlıkla karşılaştıklarında talihsizlik olduğunu söylerler. İyi bir modelleri olmasına rağmen şansız günlerinde olduklarını söylerler.
Karmaşaya Tolerans: Problemler karmaşıktır. Ve doğal olarak çözülmez gibidir. Çözülmez gibi görünen çok sayıda bilgi, anlamlı hale getirilebilir. Düzen Ararlar: Karmaşaya karşı toleranslı değillerdir. Farklı kaynaklardan gelen bilgileri gürültü olarak adlandırırlar.
Temkinli: Kendi tahminlerini ve fikirlerini olasılık terimleri ile ifade ederler Emin: Fikirlerini değiştirmek istemezlee. Ve Olasılıklı ifade etmezler.
Gözlemsel: Teoriden çok gözleme önem verirler. İdeolojik: Bir çözümden ziyade günlük problemler için de tek bir teoriye sahiptirler.
Tilkiler daha iyi tahmincidirler Kirpiler iyi tahmin edici değildirler

 

Tetlock çalışmasının nihayetinde tilki tipindeki insanların tahminlerde, kirpilerden çok daha iyi olduklarını buldu. 

Tetlock’a göre; Tilkiler de aslında politik anlamda dünyada işlerin nasıl gitmesi hakkında bir düşünceye sahiptir. Fakat bu düşünce ile gelecekte neler olabileceği hakkındaki geleceğe yönelik analizlerini birbirinden ayırmayı iyi bilirler.  Kirpiler ise tam tersi analizleri ile günlük rutin ilgi alanlarını birbirinden ayıramazlar. Görmek istedikleri ile gördükleri, ön yargıları nedeniyle herşey birbirine girebilir. 

expert political judgment

Tetlock tarafından sağ ve sol rüzgarlar karşısında kirpilerin daha kötü performanslar sergilediği, fakat tilkilerin bu rüzgarlara karşı etkilenmedikleri ortaya konulmuştur. (Phillip E. Tetlock, Expert Political Judgment, p. 79.)

 

Tilki Misiniz Kirpi Mi?

Tetlock’a göre kirpi olmadığınızı teşhis etmenin bir yöntemi var. Daha fazla bilgiye eriştiğinizde tahmininiz gelişiyoru mu? Yardımcı olmayacağını düşündüğünüzde mutlaka yeni gelen bilgiyi yok sayabilirsiniz.  Kirpiler bu tuzağa sıklıkla düşerek, yeni bilgiyi tamamen yok sayarlar. Bu nedenle çok çeşitli bilgi sahibi olmak bir kirpi için içinden çıkılmaz nitelikte kötü bir durumdur.

Çok miktarda bilgiye sahip olan kirpiler kahramanları ve kötü adamları ya da kazananları ve kaybedenleri ile birlikte gerçek dünyadan daha temiz ve düzenli ve mutlu sonlarla biten hikayeler oluştururlar. Ama sıklıkla yanılırlar. Çünkü: Bu tür hikayeler inşa ettiğimizde kanıtlar hakkında eleştiri yeteneğimizi kaybederiz. Hikayenin içersinde kaybolabiliriz. Politika, insan faktörü nedeniyle tahminlerin şaşması durumuna oldukça duyarlıdır. Sağlam bir seçim bizim duygusal duyarlılığımızı meşgul edebilir.

 

Nate Silver

Amerikada tahminleri konusunda başarılı bulunan bir isim ve çok ünlü bir Veri Bilimci Nate Silver’da kendisini Tilki olarak tanımlayan bir istatistikçidir. Kendi kuruluşu olan FiveThirtyEight’deki logosunda bile Tilki amblemini kullanmış ve The Signal and The Noise adlı kitabında Tilki ve Kirpiye yer vermiştir. Nate Silver’ın Politika Tahminleri için geliştirdiği başarılı bir modeli bulunuyor.

Nate-Silver-prediction-models-2012-US-elections

2012 Amerika seçimleri sonrası atılan bu tweet ise seçim tahmini konusunda Nate Silver’ın nekadar başarılı olduğunu ortaya koyuyor.

 

Yararlanılan Kaynaklar:

-Hacettepe Üniversitesi Cumhuriyet Tarihi Araştırmaları Dergisi

The Signal and The Noise, Nate Silver

Kirpi ile Tilki, Isaiah Berlin

Expert Political Judgment, Philip E. Tetlock

– http://bulentgundogmus.com/

* Tablo Nate Silver’ın,< The Signal and The Noise> kitabından alınmıştır.

-http://fivethirtyeight.com/features/what-the-fox-knows/

– Isaiah Berlin’s Hedgehogs and Foxes, http://www.historyaccess.com/isaiahberlin%27she.html