önce M. AKÇA tarafından yazılmıştır. OLTP ve OLAP Nedir?

OLTP ve OLAP Nedir?

OLTP ve OLAP kavramları İlişkisel Veri Tabanı Sistemlerinde, ve Veri Ambarı konularında sıkça rastladığımız kavramlardır.  OLTP (On Line Transactional Processing) tipi sistemler organizasyonlarda kullanılan veri girişi, veri güncelleme, veri silme gibi işlemlere olanak tanıyan sistemlerdir. Günlük hayatta kullandığımız çoğu veri tabanı ve veri tabanına bağlı programlar OLTP tarzı işlem gören veri tabanlarıdır.

İlişkisel veri tabanlarında kullanılmaktadır ve karmaşık ilişkiler bulunan büyük veriler için uygun değildir. Büyük ve karmaşık veri tiplerinde en uygun sorgulama yöntemi için OLAP tipi sistemler kullanılmalıdır. OLTP sistemlerde tablolar arasında ilişkiler oluşturulur, burada normalizasyon seviyesine dikkat edilmeli ve ayrıca ACID prensiplerine göre işlem görülmelidir.

Günümüzde işletmelerde yaygın olarak kullanılan ERP sistemleri (örn. SAP programı) kullanıcıları OLTP üzerinden işlem yapmaktadır.  OLTP türü sistemler, her gün çok sayıda işleme, girdi-çıktıya ve güncellemeye uygun sistemlerdir.  Fakat canlı sistemlerde karmaşık sorgulama işlemleri sistemde bir takım sorunlara ve yavaşlamalara yol açabilir.

Bunun için OLAP sistemleri geliştirilmiştir. OLTP günlük operasyonel kullanım için uygun bir yöntem iken, OLAP arka planda uzun soluklu analizler için uygun bir yöntemdir. OLAP’a ihtiyaç duyulması için veri boyutunun yüksek ve karmaşık ilişkilerin çok olması gerekir. Eğer karmaşıklık düzeyi ve veri boyutu düşük ise OLTP sistemlerde kullanılan yöntemler yeterli olacaktır. OLTP ile ofis çalışanları, OLAP’la ise analiz çalışanları ilgilenmektedir. Bu nedenle OLTP çok sayıda kişi tarafından detaylı veri girişinde, OLAP ise az sayıda insan taraıfından özet veriler oluşturulup anallitik işlemlerde kullanılır. Analitik işlemlerden kasıt, OLAP’ın OLTP tipi sistemlerden verileri alıp, belirli kriterlere göre gruplamasıdır. Örneğin satış işlemlerinde gerekli tüm detaylarının tutulduğu bir kayıt sistemi OLTP tipi sistem mantığında bulunurken, bu kayıtları zaman, satış bölgesi v.b şekilde guruplayarak sakladığımız sistemler OLAP tarzı sistemlerdir. OLTP tipi sistemlerde OLAP’dan çok daha fazla sayıda detay barındırılmaktadır.

Altta OLTP ile OLAP türü sistemlerin karşılaştırma tablosu bulunmaktadır: *

OLAP vs OLTP

 

Karma şekilde kullanılan bir sistem hem OLTP’nin esnek yapısını hem de OLAP’ın hızlı sorgu mantığını içerisinde barındıracaktır. OLAP uzun dönemed verimli sorgular oluşturmanıza imkan verecektir. Bu yüzden OLTP tipi sistemlerinden beslenen Veri Ambarları oluşturulmaktadır.

OLAP Küpleri, OLAP ile en çok birlikte kullanılan kavramdır. Bir veri yapısı olup verileri çok boyutlu bir halde zaman, coğrafya ve ürün gurubu şeklinde detay ve ürün adedi, tutar gibi özet toplam verilerle birleştirirler. Bu özet toplamlara ise Ölçü denir.OLTP üzerinde SQL sorguları kullanılırken, OLAP üzerinde ise SQL diline benzeyen ve OLAP’la ilgili küp, slice, fact ve demension gibi OLAP’a özgü konuları da destekleyen MDX (Multi Dimensional eXpression Language) sorgulama dili kullanılır.

OLAP yapıları genellikle resmin bütününe hakim olmak için veri birikimini kullanarak geniş eğilimleri ve bu eğilimlerin hangi kırılımlarla değiştiklerini analiz etmek için kullanılır. OLAP verileri ile alttaki tarzdaki verilere cevap bulaibliriz:

– Geçen yılın aynı döneminde, belirlenen satış temsilcileri bu yıl yüzde kaç fazla satış yaptı?

– Bu güne kadar toplanan müşteri verisi geçen 2 yıla oranla hangi durumda?

– Her bir ürün grubunun müşteri cinsiyetine ve aylara göre dağılımı nasıl?

OLAP bu tip Karar verme mekanizması için hareket ettirici soruların sorgulama sistemini kolaylaştırarak bizi büyük bir yükten kurtarabilir.

Özetle: OLAP tipi veri tabanları verileri sorgulamaya en uygun hale getiren sistemlerdir.

 

OLAP ve OLTP’nin karşılaştırma tablosu “courses.cs.washington.edu” internetsitesinden alınmıştır.